🧭 Geografik joylashuvi
Markaziy Yevropadagi davlat. Shimolda - Polsha (658 km), shimolda va g‘arbda - Germaniya (646 km), janubda - Avstriya (362 km), sharqda - Slovakiya (214 km) davlatlari bilan chegaradosh. Chegarasining umumiy uzunligi - 1880 km. Mamlakat hududini shartli ravishda ikkiga bo‘lish mumkin: g‘arbda - Bogemiya, sharqda - Moraviya. Hududining g‘arbiy qismi past tog‘lar bilan o‘ralgan tekisliklar, tepaliklar va yassitog‘liklardan iborat. Bu hududlarda ruda tog‘lari, Chex o‘rmoni, Shumava joylashgan. Sudetdagi Snejka tog‘i (1602 m) mamlakatning eng baland nuqtasi hisoblanadi. Sharqiy hududlar tepaliklardan iborat. Asosiy daryolari - Vltava, Morava, Laba (Elba), Oder. Asosiy tabiiy boyliklari - ko‘mir, kaolin, grafit. Iqlimi - mo‘tadil kontinental. Tog‘larida ignabargli o‘rmonlar, tekis hududlarida eman, zarang, qoraqayin o‘sadi. Qo‘ng‘ir ayiq, tulki, to‘ng‘iz, bo‘ri, sernalar hayvonot olamini tashkil etadi.
📖 Tarixi
M. a. V asrda kelt qabilalari o‘rnashgan hozirgi Chexiya hududi V-IV asrlarda slavyan qabilasi chexlar tomonidan cgallanadi. IX asrda Kirill va Mefodiy tomomdan xiistianlik tarqatilgan Bogemiya IX asrning oxirlarida Buyuk Moraviya qirolligi tarkibiga kiradi. Chex qirolligi o‘zining qudrat cho‘qqisiga Muqaddas Rim imperiyasi imperatori Karl X hukmronligi davrida chiqadi. XV asrning boshlarida Praga universitetining rektori Yan Gus katolik cherkovini reformatsiya qilish tashabbusi bilan chiqadi, lekin 1415-yil 6-iyulda inkvizitsiya tomonidan yoqib yuboriladi. 1620-yilda Bogemiya o‘zining avto- nomiyasini yo‘qotib, gabsburglaiga tobe bo‘tadi. 1918- yilda Avstriya-Vengriya imperiyasi parchalangandan so‘ng mustaqil Chexoslovakiya Respublikasi e’lon qilinadi. 1939-yilda Sudct viloyati Germaniya tomonidan bosib olinadi, mamlakatning qolgan hududlari Gcrmaniya protektorati deb e’lon qilinadi. Mamlakat nemis qo‘shinlaridan ozod etilgach, kommunistlarning ta’siri kuchayadi va 1948-yilda ular hokimiyatni o‘z qo‘llariga olishadi. 1968-yilda Chexoslavakiya kommunistik partiyasining birinchi kotibi A.Dubchek “odambashara sotsializm” qurish to‘g‘risida e’lon qiladi, lekin mamlakatni liberallashtirish 1968-yil 21-avgustda Varshava Shartnomasi (Ruminiyadan tashqari) davlatlarining qo‘shinlari tomonidan to‘xtatiladi. Parlament raisligiga A.Dubchek, Respublika prezidentligiga V.Gavel saylanadi. Mamlakat aholisi 1992-yilgi referendumda Chexoslovakiyaning ikki davlatga bo‘linishi uchun ovoz beradi va 1993-yil l-yanvarda Chexiya Respublikasi tashkil topadi.
📈 Iqtisodiyoti
Chexiya sobiq sotsialistik blok davlatlari orasida iqtisodda sezilarli o‘zgarishlarga erishgan davlatdir. Sanoatining eng rivojlangan tarmoqlari: yoqilg‘i-energetika, mashinasozlik, kimyo, to‘qimachilik, oziq-ovqat. Mashinasozlik va transport uskunalari, yoqilg‘i, kimyoviy moddalar, minerallar, metallar, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksport qilinadi. Rivojlangan qishloq xo‘jaligi Chexiyaga oziq-ovqat mahsulotlari bilan o‘z ehtiyojlarini qondirish imkonini beradi. 2012-yil YIM miqdori 225,5 mlrd AQSh dollarni (aholi jon boshiga – 21,8 ming AQSh doll.) tashkil etgan. Asosiy savdo hamkorlari: Germaniya, Slovakiya, Avstriya, Italiya, Rossiya. Temiryo‘llarining umumiy uzunligi - 9434 km, avtomobil yo‘llari - 55890 km.
