🧭 Geografik joylashuvi
Eron Janubi g‘arbiy Osiyoda joylashgan. G‘arbda Iroq (1458 km) va Turkiya (4999 km), shimolda Turkmaniston (992 km), Ozarbayjon (611 km) va Armaniston (35 km), sharqda Afg‘oniston (936 km) va Pokiston (909 km) bilan chegaradosh. Janubda Fors va Ormuz qoitiqlari, shimolda Kaspiy dengizi bilan tutash. Chegarasining umumiy uzunligi - 5440 km. Eronning katta qismini Eron tog‘lig‘i egallaydi. Shimolda Kaspiy dengizi qirg‘oqlari bo‘ylab Elburs tog‘lari qad ko‘targan. Shimoli sharqda Kopetdog‘ tizmasi joylashgan. G‘arbiy chegaralar bo‘ylab shimoli g‘arbdan janubi sharqqa tomon Zagros tog‘lari cho‘zilgan. G‘arbda Huziston tekisligi joylashgan. Mamlakat markazida Dashti-Kabir va Dashti-Lut cho‘llari joylashgan. Eronda katta daryolar kam. Asosiy daryosi - Korun. Eng katta ko‘li Urmiya - shimoli g‘arbda joylashgan. Neft va tabiiy gaz konlariga boy. Shuningdek, boshqa foydali qazil- malari: ko‘mir, temir rudasi, xrom, mis, rux, qalay, marganes, oltingugurt.
📖 Tarixi
Forslar dastlab m. a. IX asrlarga oid Ossuriya manbalarida tilga olinadi. M. a. 556-550-yillarda Buyuk Kir II qadimgi dunyoda buyuk imperiyani yaratgan fors podsholari sulolasiga asos soldi. Doro I (M. a. 522-486-yillarda) davrida imperiya o‘zining rivojlanish cho‘qqisiga ko‘tarildi. Imperiya hududi Hindistondan o‘rtayer dengizigacha kengaydi. Misr, Kichik Osiyo va Frakiya yerlari imperiya tarkibiga kiritildi. М. a. V asr oxirlarida forslaming ekspansiyasi greklar tomonidan to‘xtatildi. M. a. 330-yilda Fors imperiyasi Aleksandr Makedonskiy qo‘shinlari tomonidan zabt etildi. M. a. 224-yilda mamlakatni to‘rt asr davomida idora qilgan sosoniylar sulolasi hokimiyat tepasiga keldi. Fors imperiyasi VI asr oxirlarida va VII asr boshlarida rivojlanishning eng yuqori darajasiga ko‘tarildi. Arablar bosqini imperiyani zaiflashtirdi, islom dini kiritildi. XI asrda mamlakat saljuqiy turklar tomonidan zabt etilgandan so‘ng islom-fors sivilizatsiyasi inqirozga uchradi. 1221-1222-yillarda Chingizxon, XIV asrda Amir Temur tomonidan bosib olindi. XVI asr boshlarida mamlakat yana forslar - safaviylar sulolasi tomonidan boshqarildi. XVIII-XIX asrlarda bu hududda Eronni o‘z ta’siriga kiritishga intilgan Rossiya va Buyuk Britaniyaga qarshi kurashishgan bir qancha fors sulolalari almashdi. 1925-yilda hokimiyatga kelgan pahlaviylar sulolasi mamlakatni 1979-yilgacha shoh Muhammad Rizo Pahlaviy hukumatga qarshi chiqishlar natijasida taxtdan ag‘darilguniga qadar idora qildi. 1934-yildan boshlab mamlakat Eron deb nomlana boshlandi.
📈 Iqtisodiyoti
Eron iqtisodiyotida ishlab chiqarish vositalari, birinchi navbatda neft qazib olish va neftni qayta ishlash sanoat korxonalari davlat mulkini tashkil etadi. Qishloq xo‘jaligi mamlakatning asosiy qishloq xo‘jalik mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish imkoniyatiga ega emas. Asosiy savdo hamkorlari: Yaponiya, Italiya, Germaniya. Temiryo‘llarining uzunligi - 4850 km, avtomobil yo‘llari - 140072 km, ichki suv yo‘llari - 904 km. Mamlakatning asosiy porti Eron - Iroq urushi davrida kuchli vayron qilingan.
