Sudan

Sudan Respublikasi

Bayroq
Poytaxt

Xartum

Aholi

38 435 252

Maydoni

1 886 068 km²

Valyuta

Sudan funti (SDG)

Tarixi

М. a. III ming yillikda hozirgi Sudan hududida Nubiya sivilizatsiyasi shakllangan bo‘lib, qadimgi Misr tarixi bilan chambarchas bog‘liq. Nubiya shohligi Misr sivilizatsiyasi bilan munosabatlarini uzganidan so‘ng m. a. 350-yili Efiopiya shohi tomo­nidan bosib olindi. VI asrga kelib hozirgi Sudan hudu­dida bir nechta xristian davlatlari shakllandi. Biroq ular XV asrda qora tanli musulmonlar tomonidan bo‘ysundirilib, Sennar sultonligini tuzishdi, bu vaqtda mam­lakat g‘arbida Darfur sultonligi ham tuzilgan edi. XVIII asr oxirlarida ushbu musulmon davlatlarining zaiflashganligidan foydalanib 1820-yili Misr Sudanni bosib oldi. XIX asrning 60-yillarida Sudanda Misrning bosib olinishi bilan Buyuk Britaniyaning ta’siri kuchaya boshladi. 1951-yil oktabrida Misr qiroli Farrux Britaniya bilan kelishuvni buzib, o‘zini Sudanning qiroli deb e’lon qildi. 1956-yil Sudan mustaqillikka erishdi. Sudan mustaqillikka erishganidan so‘ng bir nechta davlat to‘ntarishlarini o‘z boshidan kechirdi. Ulardan biri 1971-yili sodir bo‘lib, uning natijasida general Nimeyra hokimiyat tepasiga keldi. Nimeyra tez-tez sodir bo‘lib turadigan qurg‘oqchilik va ochlik tufayli mamlakatni inqirozdan olib chiqa olmadi. Fuqarolar urushi 1985-yil Nimeyra hukumatining qulashiga olib keldi. 1986-yil esa mamlakatda demokratik saylovlar bo‘lib o‘tdi. Yangi tuzilgan hukumat ham 1989-yili general al-Bashir tomonidan ag‘darildi. Shundan so‘ng fuqarolar urushi yana butun mamlakatni qamrab oldi. XXI asr boshida Sudan hukumati ichki va tashqi siyosiy kuchlarni milliy totuvlikka da’vat etadi va Xartumda barcha siyosiy kuch vakillarining Umumiy kongressini o‘tkazish tashabbusi bilan chiqadi.

Iqtisodiyoti

Sudan iqtisodiyoti fuqarolar urushi, doimiy siyosiy beqarorlik va yuqori inflyatsiya tufayli chuqur inqirozni boshidan kechirmoqda. Iqtisodiyotda davlat sektori ustunlik qiladi. Xususiy sektorning asosini qishloq xo‘jaligi va savdo tashkil qiladi. Iqtisodiyotining asosiy sektori bo‘lgan qishloq xo‘jaligi (YIMning 35% i)da ishga yaroqli aholining 80% i band (eksportning yarmidan ko‘prog‘i paxta). Ishlab chiqarish asosan qishloq xo‘jalik mahsulotlarini qayta ishlash bilan bogliq. Noqulay ob-havo sharoiti mamlakatning iqtisodiy ahvolini yanada og‘irlashtirmoqda. Hozirgi kunda Sudan aholi daromadining ko‘rsatkichlari bo‘yicha dunyoda oxirgi o‘rinlaridan birini egallaydi. Asosiy savdo hamkorlari - g‘arbiy Yevropa mamlakatlari, Saudiya Arabistoni, AQSh, Yaponiya, Sharqiy Yevropa mamlakatlari. Temiryo‘llarining umumiy uzunligi - 5516 km, avtomobil yoilarining umumiy uzunligi - 20703 km, ichki suv yoilari - 5310 km. Mamlakatning asosiy porti - Port-Sudan.

Qazilma boyliklari va Interaktiv Xarita