Tailand

Janubi sharqiy Osiyodagi davlat. Shimol va g‘arbda Tailand Myanma (1800 km), shimoli sharqda Laos (1754 km), janubi sharqda Kambodja (803 km), janubda Malayziya (506 km) bilan chegaradosh. Mamlakatning janubi g‘arbida Andaman dengizi, janubi sharqida Siam qo‘ltig‘i joylashgan. Chegarasining umumiy uzunligi - 4863 km. Qirg‘oq chizig‘ining uzunligi - 3219 km. Mamlakat hududining yarmi pasttekisliklardan iborat. Ulardan eng yirigi Menam pasttepaligi bo‘lib, u mamlakatning asosiy daryosi Menam-Chao-Pral havzasida joylashgan. Mamlakatning sharqiy qismini Korat yassitog‘ligi egallaydi. Tailandning shimoliy va g‘arbiy qismi togiar bilan o‘ralgan. Asosiy tog‘ tizmasi - Tanentaunji. Eng baland cho‘qqisi - Intxanon (2595 m). Asosiy tabiiy boyliklari: tabiiy gaz, qalay, kauchuk, volfram, qo‘rg‘oshin, yog‘och, baliq. Haydaladigan yerlar mamlakat hududining 34% ini, o‘rmon va yaylovlar 30% ini tashkil qiladi. Iqlimi - tropik. Tailandning florasi tropik bo‘lib, o‘simliklarning 10000 ga yaqin turi mavjud. O‘rmonlarda yang, takyan, turli xil palmalar, terokarpus bambugi o‘sadi. Hindiston fili, yo‘lbars, qoplon, bengal mushugi, himolay ayig‘i, hindiston bo‘rsig‘i, kiyikning bir necha turi, 70 turga yaqin ilon, qushxo‘r o‘rgimchak, 600 ga yaqin kapalak, turli hasharotlar hayvonot dunyosini tashkil etadi.

I asrda hozirgi Tailand hududining janubida Mon qirolligi vujudga keladi va VI-VII asrlarda o‘zining qudrati cho‘qqisiga ko‘tariladi. IX asrdan mamlakat hududi kxmerlar imperiyasi hukmronligi ostida qoladi. VIII asrda hozirgi Xitoyning janubiy qismlarida o‘z davlatlariga asos solgan tay qabilalari XIII asrda Menam daryosi bo‘ylab janubga siljiydi va 1220-yilda Siam qirolligi tashkil etishadi. Siam qirolligi 1569-1584 hamda 1767-1782-yillarda Birmaga qaram bo‘lgan, 1782-yilda taxtga hozirgi kungacha hukmronlik qilayotgan Rama sulolasi o‘tiradi. Ingliz va Fransuz mustamlakalari bilan o‘ralgan Siam mustamlakaga aylanishdan qutulib qoladi va XIX asrning o‘rtalarida Buyuk Britaniya hamda Fransiya bilan foydali bitimlar imzolaydi. 1932-yilda yangi Konstitutsiya qabul qilinadi. Konstitutsiyaga ko‘ra parlament tuzilib, davlat boshqaruvi konstitutsion monarxiyaga aylantirildi. 1939-yildan davlat Tailand deb atala boshlaydi. II jahon urushiga Tailand Yaponiya tarafida kiradi, lekin 1944-yilda o‘zining tashqi siyosatini o‘zgartirib AQSHning ittifoqchisiga aylanadi. 1976-yilning oktabrida harbiy xunta hokimiyatni egallab, parlamentni tarqatib yuboradi va yangi Konstitutsiyani qabul qiladi. Qo‘shni Kambodjaning Vyetnam qo‘shinlari tomonidan okkupatsiya qilinishi Tailand hukumatiga ikkita yirik muammoni keltirib chiqaradi: Kambodjalik emigrantlarning ommaviy oqimi va Vyetnam bilan chegaradagi harbiy to‘qnashuvlar. 1980-yilda hokimiyatga fuqarolar hukumati qaytadi, lekin navbatdagi davlat to‘ntarishi (1932- yildan beri l6-si)dan so‘ng hokimiyatga yana harbiylar keladi. 1992-yilda harbiy xuntaga qarshi aholi tomonidan uyushtirilgan ommaviy va qonli to‘qnashuvlar bilan yakunlangan norozilik namoyishi demokratiyaning tiklanishiga olib keldi. Hozirgi kunda Tailand dunyoviy qonunlar va buddizm qoidalariga asoslangan demokratik davlatdir.

Tailandda turizm, zargarlik, elektronika, volfram eksporti rivojlangan